Owoce głogu rosną na krzewach lub niewielkich drzewach należących do rodzaju Crataegus z rodziny różowatych. Głóg nie oznacza jednego gatunku. W Polsce najczęściej spotyka się głóg jednoszyjkowy, dwuszyjkowy oraz ich mieszańca – głóg pośredni.
Głóg to krzew czy drzewo?
Głóg zwykle tworzy gęsty, silnie rozgałęziony krzew, ale może też przyjmować postać niewielkiego drzewa. Forma rośliny zależy od gatunku, warunków wzrostu i sposobu rozgałęziania. Niektóre okazy mają jeden pień, inne kilka głównych pędów wyrastających nisko nad ziemią.
Rośliny z rodzaju Crataegus należą do rodziny różowatych, podobnie jak róża, jabłoń i grusza. Dziko rosnący głóg można znaleźć między innymi na miedzach, przydrożach, w zaroślach oraz na skrajach lasów. Bywa też sadzony w ogrodach i jako gęsty, ciernisty żywopłot.
Jakie gatunki głogu spotyka się w Polsce?
Najczęściej wymienia się dwa gatunki: głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna) i głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata). Ich nazwy odnoszą się do liczby szyjek słupka w kwiecie. Ta cecha znajduje odzwierciedlenie także w liczbie pestek znajdujących się w owocu.
Głóg pośredni (Crataegus × media) jest mieszańcem głogu jednoszyjkowego i dwuszyjkowego. W terenie mogą więc występować osobniki o cechach pośrednich, przez co rozpoznanie gatunku wyłącznie na podstawie kształtu liścia nie zawsze jest pewne.
Najważniejsze różnice między dwoma podstawowymi gatunkami przedstawia tabela:
| Cecha | Głóg jednoszyjkowy | Głóg dwuszyjkowy |
|---|---|---|
| Szyjki słupka w kwiecie | Zwykle jedna | Zwykle dwie, czasem trzy |
| Pestki w owocu | Jedna | Zwykle dwie lub trzy |
| Wcięcie liści | Zwykle głębokie, klapy wyraźnie zaznaczone | Zwykle płytsze, klapy bardziej zaokrąglone |
| Pokrój | Często krzew lub małe drzewo, nawet do około 10 m | Zwykle niższy, często do około 4 m |
Jak rozpoznać krzew głogu?
Najlepiej oceniać kilka cech jednocześnie, ponieważ pojedynczy liść albo owoc nie zawsze wystarcza do pewnego oznaczenia. Szczególną uwagę zwróć na następujące elementy:
- Ciernie – głóg ma ostre, zdrewniałe części pędu. To ciernie, a nie kolce. Cierń jest częścią pędu, natomiast kolec wyrasta jedynie z jego powierzchni. U głogu jednoszyjkowego ciernie mogą mieć około 1–2,5 cm długości.
- Liście klapowane – pojedyncza blaszka liściowa jest głęboko lub płytko powcinana na klapy. Nie składa się z oddzielnych listków.
- Kwiaty – wiosną pojawiają się drobne, pięciopłatkowe kwiaty zebrane w grupy. U dzikich głogów są najczęściej białe, czasem lekko różowe.
- Owoce – dojrzewają pod koniec lata i jesienią. Zwykle są czerwone, kuliste albo lekko wydłużone i przypominają małe jabłuszka.
Liczba pestek jest szczególnie użyteczna, gdy roślina nie kwitnie. Owoc głogu jednoszyjkowego zawiera zwykle jedną pestkę, a owoc głogu dwuszyjkowego – dwie lub trzy. W okresie kwitnienia można natomiast sprawdzić liczbę szyjek słupka w środku kwiatu.
Głóg a podobne krzewy – jak je odróżnić?
Głóg bywa mylony z innymi roślinami, które mają ciernie albo czerwone owoce. Najszybszą wskazówką są liście, ale znaczenie ma też wygląd kwiatów i owoców:
- Tarnina ma liście pojedyncze, lecz zwykle nie są one klapowane. Kwitnie bardzo wcześnie, często jeszcze przed rozwojem liści. Jej owoce są granatowe lub czarnofioletowe i mają sinawy nalot, podczas gdy owoce głogu są najczęściej czerwone.
- Dzika róża ma liście złożone z kilku oddzielnych listków. Jej ostre wyrostki są kolcami wyrastającymi z powierzchni pędu, a nie cierniami będącymi jego zdrewniałą częścią. Owoce róży są zwykle większe i bardziej wydłużone.
- Jarzębina tworzy pierzaste liście złożone z wielu wąskich listków. Czerwone owoce zebrane są w duże, liczne owocostany, inaczej niż pojedyncze owoce głogu.
W praktyce głóg rozpoznasz więc po połączeniu czterech cech: gęstym, ciernistym pokroju, pojedynczych klapowanych liściach, drobnych białych kwiatach oraz czerwonych owocach. Przy oznaczaniu gatunku najpewniejsze pozostają liczba szyjek słupka i liczba pestek.
Czy owoce głogu są jadalne?
Owoce głogu jednoszyjkowego i dwuszyjkowego są jadalne i wykorzystuje się je między innymi do przygotowywania dżemów, soków oraz innych przetworów. Przed zbiorem trzeba jednak prawidłowo rozpoznać roślinę, a twarde pestki usunąć, ponieważ nie stanowią części jadalnej.
