Kasztany jadalne rosną na kasztanie jadalnym (Castanea sativa), a nie na popularnym kasztanowcu z polskich parków. „Kasztanki” zbierane jesienią pod kasztanowcami pospolitymi (Aesculus hippocastanum) są dla ludzi niejadalne i toksyczne.
Jak odróżnić kasztan jadalny od kasztanowca?
Oba drzewa bywają potocznie nazywane kasztanami, ale należą do różnych rodzajów. Kasztan jadalny jest drzewem owocowym z rodziny bukowatych, natomiast kasztanowiec pospolity to przede wszystkim drzewo ozdobne sadzone w parkach i przy alejach.
| Cecha | Kasztan jadalny (Castanea sativa) | Kasztanowiec pospolity (Aesculus hippocastanum) |
|---|---|---|
| Liście | Pojedyncze, podłużne, z wyraźnie ząbkowanym brzegiem | Dłoniasto złożone, zwykle z pięciu lub siedmiu listków |
| Owoc | Orzechy ukryte w bardzo gęsto kolczastej kupuli, przypominającej jeża | Gładkie, błyszczące nasiona w zielonej okrywie z nielicznymi kolcami |
| Jadalność | Tak, pochodzą z niego kasztany spożywcze | Nie, nasiona są toksyczne dla ludzi |
Najłatwiej zacząć rozpoznawanie od liści. Jeśli przypominają dłoń z rozchodzącymi się palcami, drzewo jest kasztanowcem. Kasztan jadalny ma jeden liść z wyraźnym nerwem głównym, podobny kształtem do wydłużonego liścia buka.
Różnica jest widoczna także w owocach. Kupula kasztana jadalnego jest pokryta licznymi, gęstymi i ostrymi kolcami. Zawiera zwykle od jednego do kilku orzechów. Okrywa kasztanowca jest znacznie mniej kolczasta, a jego nasiona są zaokrąglone, gładkie i lśniące.
Czym charakteryzuje się kasztan jadalny?
Kasztan jadalny jest dużym, długowiecznym drzewem ciepłolubnym. W Polsce najlepiej rośnie w cieplejszych, osłoniętych miejscach, szczególnie na zachodzie kraju. Potrzebuje stanowiska słonecznego lub lekko zacienionego oraz przepuszczalnej gleby o lekko kwaśnym odczynie. Dobrze sprawdza się podłoże o pH mniej więcej 5,5–6,5. Ciężka, podmokła ziemia może prowadzić do osłabienia korzeni i przemarzania drzewa.
Jego owoce dojrzewają jesienią w kolczastych kupulach. Po pęknięciu okrywy brązowe orzechy opadają na ziemię. Kasztany jadalne mają delikatnie słodki, lekko orzechowy smak i można je przygotować na kilka sposobów:
- Pieczenie – całe orzechy nacina się przed włożeniem do piekarnika, aby para mogła się wydostać.
- Gotowanie – ugotowany miąższ jest miękki i nadaje się do dań wytrawnych oraz deserów.
- Mąka kasztanowa – powstaje z wysuszonych i zmielonych kasztanów.
- Puree i kremy – wykorzystuje się je do nadzień, ciast i innych deserów.
W uprawie spotyka się także odmiany i mieszańce kasztana jadalnego, między innymi hybrydę Bouche de Betizac. Dobór konkretnej rośliny powinien uwzględniać klimat oraz mrozoodporność, ponieważ nie wszystkie odmiany pochodzące z południa Europy dobrze znoszą polskie zimy.
Dlaczego nie można jeść kasztanów z parku?
Nasiona kasztanowca pospolitego zawierają saponiny, w tym escynę, dlatego nie są przeznaczone do spożycia. Mają gorzki smak i mogą powodować między innymi pieczenie w jamie ustnej, ślinotok, bóle brzucha, nudności, wymioty lub biegunkę. Gotowanie czy pieczenie nie sprawia, że kasztanki z kasztanowca stają się bezpiecznym zamiennikiem kasztanów jadalnych.
Kasztanowiec ma inne zastosowania. Jego nasiona i pozostałe części wykorzystuje się w preparatach kosmetycznych i zielarskich po odpowiednim przetworzeniu, a same kasztanki często służą do dekoracji. Nie należy jednak samodzielnie przygotowywać z nich produktów do spożycia ani traktować ich jak kasztanów jadalnych. W razie zjedzenia większej liczby nasion kasztanowca trzeba skontaktować się z lekarzem lub ośrodkiem informacji toksykologicznej.
Najkrócej: kasztany do pieczenia rosną na kasztanie jadalnym (Castanea sativa), a kasztanki zbierane w polskich parkach pochodzą z kasztanowca pospolitego (Aesculus hippocastanum) i nie wolno ich jeść.
Treści dotyczące spożywania roślin nie zastępują porady lekarskiej. W przypadku podejrzenia zatrucia należy skontaktować się z lekarzem lub ośrodkiem informacji toksykologicznej.
