Jarzębina to potoczna nazwa jarząbu, najczęściej jarząbu pospolitego (Sorbus aucuparia). Określenie odnosi się zarówno do drzewa, jak i do jego charakterystycznych czerwonych owoców. W botanice poprawniejsza jest nazwa „jarząb”, natomiast „jarzębina” funkcjonuje głównie w języku codziennym.
Jarzębina a jarząb – skąd wynika różnica?
Jarząb pospolity jest gatunkiem drzewa należącym do rodzaju Sorbus w rodzinie różowatych. To właśnie jego owoce, zebrane w dekoracyjne grona, większość osób nazywa jarzębiną. W mowie potocznej nazwa ta często obejmuje jednak całą roślinę, nie tylko owoce.
Określenie „jarzębina” nie wskazuje więc wyłącznie jednego, ściśle zdefiniowanego gatunku. Najczęściej dotyczy jarząbu pospolitego, ponieważ jest on szeroko rozpowszechniony w Polsce i łatwo rozpoznawalny po czerwonych owocach.
Jak rozpoznać jarząb pospolity?
Jarząb pospolity może mieć formę drzewa albo większego krzewu. Zwykle osiąga od kilku do kilkunastu metrów wysokości. Ma jasną, dość luźną koronę, dzięki której światło przenika między gałęziami. Występuje w lasach, na skrajach zadrzewień, w parkach oraz przy ulicach.
Najłatwiej rozpoznać go po kilku cechach:
- Liście – są nieparzystopierzaste i składają się zwykle z 9–15 lancetowatych, piłkowanych listków.
- Kwiaty – drobne, kremowobiałe kwiaty tworzą gęste baldachogrona, pojawiające się zwykle w maju i czerwcu.
- Owoce – kuliste, pomarańczowe lub czerwone, dojrzewają pod koniec lata i długo utrzymują się na gałęziach.
- Pokrój – korona jest lekka i stosunkowo rzadka, a roślina może przyjmować pokrój drzewa lub krzewu.
Owoce jarzębu pospolitego są cierpkie i kwaśne, dlatego zwykle poddaje się je obróbce przed wykorzystaniem w kuchni. Stanowią też ważne źródło pożywienia dla wielu ptaków, szczególnie jesienią i zimą.
Czy istnieje tylko jeden gatunek jarzębiny?
Nie. Sorbus to rodzaj botaniczny obejmujący wiele gatunków i odmian jarzębów. Oprócz jarząbu pospolitego spotyka się między innymi jarząb szwedzki oraz jarząb mączny. Mogą różnić się kształtem liści, barwą owoców, wyglądem kory i pokrojem.
Dlatego „jarzębina” jest często nazwą zbiorczą. Gdy ktoś mówi o czerwonych koralach na drzewie, najczęściej ma na myśli jarząb pospolity, ale w ogrodnictwie pod tą nazwą mogą kryć się także inne gatunki i odmiany rodzaju Sorbus.
